Người phụ nữ ấy là nghệ nhân Bùi Thị Thanh Hải - Hải Coba. Ít ai nghĩ rằng người phụ nữ hôm nay được biết đến như một họa sĩ thiết kế mỹ thuật kính nghệ thuật, một nghệ nhân của Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, lại từng xuất thân từ công việc khâu nón giản dị nơi quê nhà Thanh Cao, Thanh Oai, Hà Nội. Sinh năm 1988 trong một gia đình lao động thuần nông, tuổi thơ của Hải gắn với những ngày cặm cụi phụ việc gia đình, khâu nón, làm việc thủ công để mưu sinh. Nhưng chính những năm tháng ấy đã rèn cho cô sự kiên trì, tỉ mỉ và đôi bàn tay khéo léo - những phẩm chất sau này trở thành nền tảng để bước vào thế giới kính nghệ thuật đầy phức tạp.
Năm 18 tuổi, Hải theo chị gái là nghệ nhân Bùi Thị Hải Hà lên Hà Đông học nghề tại xưởng kính nghệ thuật Vinhcoba của Nghệ nhân ưu tú Phạm Hồng Vinh. Những ngày đầu tiên, cô gái trẻ gần như không biết gì về mỹ thuật, càng chưa từng tiếp xúc với các phần mềm thiết kế hay kỹ thuật điêu khắc kính. Nhưng chính ở nơi ấy, Hải bắt đầu một hành trình khác của đời mình. Nghệ nhân Vinhcoba nhận ra ở cô gái trẻ sự chăm chỉ đặc biệt và khả năng cảm nhận hình khối tự nhiên. Ông trực tiếp hướng dẫn Hải học đồ họa, học sử dụng máy tính, học các phần mềm thiết kế để tạo hình cho các chương trình điêu khắc tự động.
Từ những nét vẽ vụng về đầu tiên, Hải dần làm chủ kỹ thuật tạo mẫu cho kính nghệ thuật - công đoạn được xem như “linh hồn” của toàn bộ dây chuyền chế tác. Ngày nay, hầu hết các tác phẩm kính nghệ thuật Vinhcoba đều mang dấu ấn của Bùi Thị Thanh Hải ở khâu tạo hình mỹ thuật. Từ những bộ cửa kính nhà thờ Gothic, các mái vòm ánh sáng, tranh kính Phật giáo, tranh đạo Mẫu cho tới các phù điêu kính đương đại… tất cả đều phải qua đôi tay thiết kế của cô trước khi người thợ điêu khắc bắt đầu thi công. Nhưng điều khiến Hải khác biệt không chỉ nằm ở khả năng đồ họa.
Trong khi nhiều người chọn theo đuổi kỹ thuật điêu khắc hoặc sơn màu ceramic, Hải lại bị cuốn hút bởi một công việc vô cùng khó và ít người theo đuổi: dát vàng trên kính điêu khắc. Đó là một công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn gần như tuyệt đối. Sau khi tấm kính được điêu khắc hoàn chỉnh, bề mặt kính xuất hiện những lớp phù điêu chìm nổi vô cùng phức tạp. Người nghệ nhân phải dùng vàng lá dát lên từng vùng họa tiết, vuốt nhẹ bằng chổi mềm để vàng bám vào các đường nét nhỏ nhất. Chỉ cần một thao tác sai, lớp vàng mỏng như hơi thở có thể rách hoặc mất liên kết với nền kính. Khác với dát vàng trên gỗ hay sơn son thếp vàng truyền thống, dát vàng trên kính nghệ thuật khó hơn nhiều bởi bề mặt kính không hút vật liệu. Người nghệ nhân phải hiểu cấu trúc ánh sáng, độ bám dính, độ phản quang và cả hiệu ứng thị giác khi ánh sáng xuyên qua lớp kính.
Bùi Thị Thanh Hải đã dành nhiều năm tự mày mò để tìm ra cách xử lý riêng cho mình. Cô thử nghiệm nhiều loại keo, nhiều kỹ thuật phủ, nhiều độ nhám khác nhau để vàng có thể hòa vào kính mà vẫn giữ được độ sâu ánh sáng. Từ những thất bại ban đầu, Hải dần hình thành phong cách riêng: dát vàng trên nền kính điêu khắc để tạo nên những khối nổi óng ánh, vừa sang trọng vừa huyền ảo. Những tác phẩm dát vàng của cô thường không phô trương, mà mang vẻ đẹp lặng lẽ như ánh sáng trong các công trình tâm linh. Khi ánh nắng chiếu qua mặt kính, lớp vàng phản quang nhẹ, tạo cảm giác hình tượng như đang phát sáng từ bên trong. Chính kỹ thuật ấy đã giúp nhiều tác phẩm kính nghệ thuật Vinhcoba trở nên độc đáo.
Một số tác phẩm do Hải thực hiện đã được đưa vào các di tích lịch sử, đình chùa và không gian văn hóa được xếp hạng, tiêu biểu như đình làng Tường Phiêu. Không chỉ dừng ở các công trình tín ngưỡng, cô còn tạo nên nhiều đĩa kính nghệ thuật, tranh kính dát vàng và các tác phẩm đương đại mang tinh thần văn hóa Việt. Trong các cuộc thi sản phẩm thủ công mỹ nghệ của thành phố Hà Nội và của Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn, Bùi Thị Thanh Hải nhiều lần tham gia và đạt các giải khuyến khích, giải Ba.
Với nhiều người, đó có thể chỉ là những giải thưởng bước đầu, nhưng với Hải - một người đi lên từ nghề thủ công bình dị - đó là cả một hành trình vượt lên chính mình. Điều đáng quý ở Hải là sự âm thầm. Cô ít xuất hiện trước truyền thông, hiếm khi nói về bản thân. Phần lớn thời gian, người ta chỉ thấy cô cúi xuống bên mặt kính, chăm chú như đang trò chuyện với từng đường nét điêu khắc. Có những ngày cô làm việc hàng chục giờ chỉ để hoàn thiện một mảng vàng nhỏ trên tác phẩm lớn.
Trong dây chuyền sản xuất vật liệu kính nghệ thuật của Vinhcoba, Bùi Thị Thanh Hải hiện giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Nếu nghệ nhân Vinhcoba là người mở đường cho công nghệ kính nghệ thuật Việt Nam, thì Hải chính là người góp phần tạo nên vẻ đẹp sang trọng và chiều sâu văn hóa cho vật liệu ấy thông qua kỹ thuật vẽ vàng, dát vàng và xử lý mỹ thuật bề mặt. Các đồng nghiệp thường gọi vui cô là “người vẽ ánh sáng bằng vàng”. Bởi trên những tấm kính vô tri, Hải không chỉ dát vàng để làm đẹp.
Cô dùng vàng để kể chuyện văn hóa. Những hoa văn cổ, những biểu tượng Phật giáo, những hình tượng nhà thờ hay đạo Mẫu qua bàn tay của cô đều mang một cảm giác vừa truyền thống vừa hiện đại. Ngày nay, cùng với các nghệ nhân của Vinhcoba, Bùi Thị Thanh Hải đang tiếp tục nghiên cứu công nghệ chế tác vật liệu kính nghệ thuật siêu bền - một hướng đi kết hợp giữa thủ công truyền thống và công nghệ hiện đại. Trong hành trình ấy, cô là người đảm nhận phần mỹ thuật dát vàng - công đoạn được xem như “nét hoàn thiện cuối cùng” cho vẻ đẹp của kính nghệ thuật.
Từ cô gái khâu nón ở làng quê Thanh Oai đến người họa sĩ dát vàng lên kính nghệ thuật, hành trình của Bùi Thị Thanh Hải không chỉ là câu chuyện nghề nghiệp. Đó còn là câu chuyện về sự bền bỉ của người phụ nữ Việt Nam trong thời đại mới - những con người âm thầm gìn giữ và làm mới văn hóa dân tộc bằng chính đôi tay lao động của mình. Và giữa những tấm kính lung linh ánh sáng của Vinhcoba hôm nay, người ta vẫn thấy bóng dáng Hải Coba lặng lẽ bên lớp vàng mỏng như hơi thở - người đang biến kính thành ánh sáng, và ánh sáng thành nghệ thuật
