Hành trình 30 năm khai phá dòng tranh kính điêu khắc đa tầng (Bài 2)

Đó không chỉ là hành trình của một người thợ đi tìm sinh kế, mà là cuộc dấn thân của một tư duy khoa học thực chứng nhằm hóa giải những định kiến về vật liệu và xác lập một vị thế mới cho mỹ thuật ứng dụng Việt Nam. Bắt đầu từ những năm đầu thập niên 90, Phạm Hồng Vinh đã nhìn thấy tiềm năng ẩn giấu sau vẻ lạnh lẽo của những tấm kính công nghiệp, thứ vốn chỉ được coi là vật liệu che chắn thông thường trong xây dựng.

Giai đoạn đầu của hành trình có thể coi là thập kỷ của những thể nghiệm và sai số khốc liệt. Với tư duy của một người làm nghề chân chính, luôn đặt vấn đề khoa học lên hàng đầu, ông không chấp nhận việc sao chép các kỹ thuật vẽ màu hời hợt trên kính vốn rất nhanh phai nhạt và dễ bong tróc dưới tác động của môi trường. Câu hỏi phản biện luôn thường trực trong tâm trí ông lúc bấy giờ là: Tại sao thủy tinh, một chất liệu có gốc từ cát, mang tính hỏa và thổ, lại không thể sở hữu độ bền vĩnh cửu như đá nhưng vẫn giữ được sự biến ảo kỳ diệu của ánh sáng? Để trả lời, ông đã tự biến xưởng làm việc thành một phòng thí nghiệm vật lý và hóa học. Hàng nghìn tấm kính đã vỡ, hàng trăm công thức men màu bị loại bỏ trước khi ông tìm ra quy luật nung nhiệt biến tính ở ngưỡng từ 600°C đến 700°C. Đây chính là bước ngoặt then chốt, giúp hạt màu thẩm thấu sâu vào cấu trúc phân tử, tạo nên dòng tranh kính điêu khắc đa tầng độc bản, thay đổi hoàn toàn quan niệm về tranh kính tại Việt Nam.

Bước sang giai đoạn phát triển tiếp theo, hành trình của Vinh Coba chuyển mình từ thực nghiệm sang khẳng định giá trị di sản và tính ứng dụng kinh tế. Đây là thời điểm ông bắt đầu "Việt hóa" ngôn ngữ tranh kính một cách mạnh mẽ. Thay vì chạy theo các trường phái phương Tây, ông đưa các điển tích lịch sử, những nhành hoa sen, chim hạc và hồn cốt làng quê Việt lên mặt kính. Tư duy này đã nhận được sự đồng cảm lớn từ giới chuyên môn. Trong bài viết "Nghệ nhân Phạm Hồng Vinh: Người viết sử trên kính" đăng trên báo Nhân Dân ngày 20/05/2014, tác giả đã nhận định rằng Phạm Hồng Vinh đã thực hiện một cuộc di dân văn hóa, đưa những giá trị truyền thống sang một chất liệu hiện đại và vĩnh cửu hơn. Chính sự kiên định này đã giúp tranh kính Vinh Coba tạo ra năng lực cạnh tranh sòng phẳng với hàng nhập khẩu, khẳng định rằng sản phẩm trí tuệ nội sinh hoàn toàn có thể chiếm lĩnh các phân khúc kiến trúc cao cấp.

Những năm gần đây ghi dấu ấn của sự thăng hoa và lan tỏa giá trị cộng đồng dưới góc nhìn kinh tế di sản. Nghệ nhân ưu tú Phạm Hồng Vinh không giữ bí quyết cho riêng mình mà bắt đầu xây dựng định hướng phát triển làng nghề bài bản. Với hơn 40 ứng dụng thực chứng vào đời sống, từ các công trình dân dụng đến kiến trúc tâm linh, ông đã biến nghề kính nghệ thuật thành một hệ sinh thái thực thụ. Việc đạt chứng nhận OCOP cho sản phẩm tranh kính nghệ thuật và xuất sắc giành được 2 giải thưởng tại cuộc thi sáng chế quốc tế là những minh chứng thép cho năng lực trí tuệ Việt trên đấu trường toàn cầu. Các chuyên gia kinh tế nông thôn trong bài phân tích trên báo Nông thôn ngày nay đã chỉ rõ rằng mô hình Vinh Coba không chỉ tạo ra lợi nhuận thuần túy mà còn kiến tạo một chuỗi giá trị, nơi công nghệ phục vụ văn hóa và văn hóa nuôi dưỡng kinh tế bền vững.

Nhìn lại hành trình 30 năm, tính phản biện trong tư duy của nghệ nhân Phạm Hồng Vinh vẫn vẹn nguyên: Liệu chúng ta đã chạm đến giới hạn của vật liệu kính? Với ông, câu trả lời luôn là sự vận động không ngừng. Chính vì luôn đặt khoa học và tính xác thực lên hàng đầu, ông vẫn miệt mài nghiên cứu các giải pháp kiến trúc xanh trong bối cảnh hiện nay. Hành trình của ông là lời khẳng định đanh thép rằng một người làm nghề chân chính có thể biến vật liệu vô tri thành kiệt tác, biến một xưởng thủ công thành biểu tượng của sức sáng tạo quốc gia. Sự xác lập vị thế của Vinh Coba chính là quả ngọt của ba thập kỷ dám nghĩ khác, dám làm khác và dám chịu trách nhiệm với từng mét kính ra đời, mang lại những thông điệp rõ ràng và sâu sắc cho bạn đọc về sức sống của mỹ thuật ứng dụng Việt.

Bài 3: Nghệ thuật điêu khắc kính đa tầng trong kiến trúc tâm linh Việt