Định danh vi phạm đô thị bằng công nghệ: Giải pháp cho kỷ cương phố phường

Trong những năm gần đây, tình trạng lấn chiếm vỉa hè để kinh doanh hoặc đỗ xe trái phép đã trở thành một "căn bệnh kinh niên" của Hà Nội. Dù các đợt ra quân của lực lượng chức năng diễn ra thường xuyên, nhưng ngay khi bóng dáng công vụ rời đi, sự hỗn loạn lại tái diễn. Một câu hỏi phản biện đau đáu: Phải chăng chúng ta đang loay hoay trong một vòng lặp quản lý yếu kém, nơi mà việc xử phạt phụ thuộc vào sự có mặt của con người? Làm thế nào để pháp luật được thực thi nghiêm minh mà không cần đến sự hiện diện trực tiếp của cảnh sát tại mọi góc phố?

Lời giải nằm ở khả năng định danh vi phạm bằng công nghệ. Theo Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển chuyển đổi số quốc gia, việc số hóa dữ liệu dân cư và hạ tầng là ưu tiên hàng đầu. Tại Hà Nội, việc kết hợp giữa cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư với hệ thống camera giám sát tầm cao và tầm thấp sẽ giúp định danh chính xác đối tượng vi phạm trật tự đô thị. Theo tài liệu nghiên cứu về Kỹ thuật quản trị trật tự, công nghệ nhận diện khuôn mặt và biển số xe kết hợp với GPS sẽ tạo ra một hồ sơ vi phạm số hóa, khiến mọi hành vi lấn chiếm hay vi phạm đều để lại dấu vết không thể chối cãi.

Quyết định số 1193/QĐ-UBND do UBND thành phố Hà Nội ban hành ngày 18/03/2026 về Danh mục các bài toán lớn đã xác định rõ việc xây dựng nền tảng quản lý vi phạm trật tự đô thị tập trung. Điều này giúp loại bỏ sự chồng chéo giữa các lực lượng và minh bạch hóa quy trình xử lý. Tuy nhiên, sự phản biện cần được tiếp tục: Liệu công nghệ có xâm phạm đến quyền riêng tư của người dân? Đây là lý do tại sao hệ thống định danh cần được vận hành trong một khuôn khổ pháp lý chặt chẽ của Luật Thủ đô, đảm bảo chỉ phục vụ mục đích giữ gìn kỷ cương công cộng.

Giải pháp trong bối cảnh hiện nay là tạo ra một "hệ sinh thái kỷ cương" bằng số hóa. Khi người dân hiểu rằng mọi hành vi thiếu chuẩn mực đều bị ghi nhận và xử lý công bằng, sự tự giác sẽ dần hình thành. Công nghệ không sinh ra để thay thế con người, mà để hỗ trợ con người thực thi lẽ phải. Một vỉa hè thông thoáng, một góc phố văn minh sẽ là minh chứng sống động nhất cho một Thủ đô biết sử dụng sức mạnh của khoa học để phụng sự đời sống và gìn giữ những giá trị văn hóa tốt đẹp của nghìn năm văn hiến.

Theo viện IACE